93- مستوران حق و شناخت حق

این مردمان گویند که ما شمس الدین تبریزی را دیدیم. ای خواجه ما او را دیدیم. ای غر خواهر کجا دیدی؟ یکی که بر سر بام اشتری را نمی بیند، می گوید که من سوراخ سوزن را دیدم و رشته گذرانیدم. خوش گفته اند آن حکایت را که خنده ام از دو چیز آید، یکی زنگی سر های انگشت سیاه کند، یا کوری سر از دریچه بدر آورد. ایشان همانند اندرونها و باطنهای کور، سر از دریچه قالب بدر می کنند چه خواهند دیدن؟ از تحسین ایشان و انکار ایشان چه برد پیش عاقل؟ هردو یکست (یکیست) چون هردو ندیده اند، هر دو هرزه می گویند. بینایی می باید حاصل کردن. بعد از آن نظر کردن و نیز چون بینایی حاصل شود هم، کی توان دیدین، تا ایشان را نباید.

در عالم چندین اولیا اند بینا و واصل، و اولیای دیگرند ورای ایشان، که ایشان را مستوران حق گویند. و این اولیا زاریها می کنند که ای بار خدایا! زان مستوران خود یکی را بما بنما، تا ایشانش نخواهند و تا ایشان را نباید، هر چند که چشم بینا دارند، نتواندش دیدن هنوز. خراباتیان که قحبه اند تا ایشان را نباید، کسی نتوانند بدیشان رسیدن و ایشان را دیدن.

مستوران حق را بی ارادت ایشان کی تواند دیدن و شناختن؟ این کار آسان نیست، فرشتگان فرو مانده اند که: وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ (حال آنکه ما خود تو را تسبیح و تقدیس می کنیم - بقره – 30)، ما هم عشق ناکیم و روحانییم، نور محضیم، ایشان که آدمیانند مشتی شکم خوار خون ریز که: وَيَسْفِكُ الدِّمَاء خونها ریزد (بقره – 30).

اکنون این همه برای آنست تا آدمی بر خود لرزان شود که فرشتگان روحانی که ایشان را نه مال و نه جاه و نه حجاب [بُوّد]، نور محض، غذایشان جمال خدا، عشق محض، دور بینان تیز چشم، ایشان میان انکار و اقرار بودند، تا آدمی بر خود بلرزد که وه من چه کسم و کجا شناسم و نیز اگر بر وی نوری بتابد و ذوقی روی نماید، هزار شکرکند خدای را، که من چه لایق اینم.   

شرح

- ایشان را مستوران حق گویند ...: اشاره به حدیث قدسی که خداوند فرمود:

    مرا دوستانی است در زیر خیمۀ عزت من، که جز من کسی ایشان را نمی شناسد:

                              چون سری بی سر شد اندر راه او       بر سریر سروران شد جاه او

                                        صد هزاران پادشاهان نهان       سر فرازانند ز آن سوی جهان

                               نامشان از رشك حق پنهان بماند       هر گدایی نامشان را بر نخواند

                                 رحمت و رضوان حق در هر زمان       باد بر جان و روان پاکشان       

                                                                                                          (مثنوی)

-  وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ: بخشی از آیۀ 30 سورۀ بقره که کل آیه بدین مضمون است:

          به یاد آر آنگاه که پروردگار فرشتگان را فرمود:

          من در زمین خلیفه ای خواهم گماشت.

          گفتند: پروردگارا آیا کسانی خواهی گماشت   

          که در زمین فساد کنند وخونها ریزند،

          حال آنکه ما خود تو را تسبیح و تقدیس می کنیم.

          خداوند فرمود من چیزی می دانم که شما نمی دانید.

تفسیر این آیه در گزیده  216 تحت عنوان "چگونه فرشتگان پیشاپیش از فساد و خون ریزی آدمیان در زمین خبر داشتند" آمده است.