74- دوستی با انبیاء و اولیا دوستی با حق است و دشمنی با آنان دشمنی با حق است

هرکسی روی بکسی آورده است، و همه را مطلوب حقست و به آن امید عمر خودرا صرف می کند، اما درین میان ممیزی می باید، که بداند که از این میان کیست که او مصیب (درستکار) است، و بر وی نشان زخم چوگان پادشاهست، تا یکی گوی و موحد باشد.

مستغرق آبست که آب درو تصرف می کند، و اورا در آب تصرفی نیست. سبّاح (شناگر) و مستغرق هر دو در آبند اما این را آب می برد و محمولست، و سباح حامل قوّت خویش است و باختیار خودست. پس هر جنبشی که مستغرق کند و هر فعل و قولی که از او صادر شود، آن از آب باشد، از او نباشد. او در میان بهانه است، همچنانکه از دیوار سخن بشنوی، دانی که از دیوار نیست، کسی است که دیوار را در گفت آورده است.

اولیا همچنانند پیش از مرگ مرده اند و حکم در و دیوار گرفته اند. دریشان یک سر موی از هستی نمانده است. در دست قدرت همچون اسپری اند، جنبش سپر از سپر نباشد، و معنی اناالحق این باشد. سپر می گوید من در میان نیستم، حرکت از دست حقست این سپر راحق بینید و با حق پنجه مزنید که آنها که بر چنین سپر زخم زدند در حقیقت با خدا جنگ کرده اند، و خودرا بر خدا زده اند. از دور آدم تا کنون می شنوی که بریشان چه ها رفت، از فرعون . شداد و نمرود و قوم عاد و لوط و ثمود الی مالانهایه، و آن چنان سپری تا قیامت قایمست، دورا بعد دور، بعضی بصورت انبیا و بعضی بصورا اولیا تا اتقیا از اشقیا ممتاز گردند، و اعدا از از اولیا.

پس هر ولی حجت است بر خلق. خلق را بقدر تعلق که بوی کردند مرتبه و مقام باشد، اگر دشمنی کنند دشمنی با حق کرده باشند، و اگر دوستی ورزند، دوستی با حق کرده باشند که: مَنْ رَآهُ فَقَدْ رَآنِیْ وَمَنْ قَصَدَهُ فَقَد قَصَدَنِی بندگان خدا محرم حرم حقند همچون که خادمان. حق تعالی همه رگهای هستی و شهوت و بیخهای (ریشه های) خیانت را از ایشان بکلی بریده است و پاک کرده است. لاجرم مخدوم عالمی شدند و محرم اسرار گشتند که: لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ ( که جزدست پاکان [و فهم خاصان] بدان نرسد - واقعه -79)

  شرح

- اما درین میان ممیزی می باید ...: این مضمون در مثنوی اینگونه آمده است:

                              حق شب قدر است، در شبها نهان       تا كند جان هر شبی را امتحان

                                   نه همه شبها بود قدر ای جوان       نه همه شبها بود خالی از آن

                                      در میان دلق پوشان یك فقیر        امتحان كن، وآنكه حق است، آن بگیر

                                         مومن كیس ممیز كو كه تا        باز داند پادشا را از گدا

- اولیا همچنانند پیش از مرگ مرده اند ...: مولانا ((موتوا قبل ان تموتوا)) را در مثنوی تفسیر نموده است:

                                     بى‏حجابت بايد آن اى ذو لباب         مرگ را بگزين و بردر آن حجاب‏

                                 نه چنان مرگى كه در گورى روى        مرگ تبديلى كه در نورى روى‏

                                   مرد بالغ گشت آن بچگى بمرد         روميى شد صبغت زنگى سترد

                                   خاك زر شد هيات خاكى نماند         غم فرح شد خار غمناكى نماند

                               مصطفى زين گفت كاى اسرار جو         مرده را خواهى كه بينى زنده تو

                                    مى‏رود چون زندگان بر خاكدان        مرده و جانش شده بر آسمان‏

                         جانش را اين دم به بالا مسكنى است        گر بميرد روح او را نقل نيست‏

                             ز انكه پيش از مرگ او كردست نقل        اين به مردن فهم آيد نه به عقل‏

                                   نقل باشد نه چو نقل جان عام         همچو نقلى از مقامى تا مقام‏

                                   هر كه خواهد كه ببيند بر زمين        مرده‏ اى را مى‏رود ظاهر چنين‏

                                                                  مر ابو بكر تقى را گو ببين        شد ز صديقى امير المحشرين‏

                                       اندر اين نشات نگر صديق را        تا به حشر افزون كنى تصديق را

                                    پس محمد صد قيامت بود نقد         ز انكه حل شد در فناى حل و عقد

                                زاده‏ى ثانى است احمد در جهان         صد قيامت بود او اندر عيان‏

                                                       زو قيامت را همى ‏پرسيده ‏اند         اى قيامت تا قيامت راه چند

                                                             با زبان حال مى‏گفتى بسى        كه ز محشر حشر را پرسد كسى‏

                              بهر اين گفت آن رسول خوش پيام         رمز موتوا قبل موت يا كرام‏

                               همچنان كه مرده ‏ام من قبل موت         ز آن طرف آورده‏ام اين صيت و صوت‏

                                    پس قيامت شو قيامت را ببين        ديدن هر چيز را شرط است اين‏

                                                               تا نگردى او ندانى ‏اش تمام         خواه آن انوار باشد يا ظلام‏

                                   عقل گردى عقل را دانى كمال         عشق گردى عشق را دانى ذبال‏

صبغت (رنگ) – ظلام (تاریکی)

 

- تا اتقیا از اشقیا ممتاز گردند ...: این مضمون در مثنوی اینگونه آمده است:

 

                                         حق فرستاد انبیا را با ورق        تا گزید این دانه ها را بر طبق

                                     مومن و کافر مسلمان وجهود        پیش از ایشان جمله یکسان مینمود

                            پیش از ایشان ما همه یكسان بدیم        كس ندانستی كه ما نیك و بدیم

                             قلب و نیکو در جهان بودی روان        چون جهان شب بود و ما چون شب روان

                                                تا بر آمد آفتاب انبیا        گفت: ای غش دور شو، صافی بیا

 - لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ ....: آیۀ 79 سورۀ واقعه که با آیۀ های قبلی آن ( 77، 78) بدین مضمون است:

          آن قرآنی کریم است.

          در کتابی نهفته.

          که جزدست پاکان [و فهم خاصان] بدان نرسد

- زو قيامت را همى ‏پرسيده ‏اند        اى قيامت تا قيامت راه چند

این بیت اشاره ایست به آیۀ 187 سورۀ اعراف بدین مضمون:

          ای رسول ما از تو احوال و ساعت قیامت را سؤال خواهند کرد که چه وقت فرا خواهد رسید،   

          پاسخ ده که علم آن نزد ربّ من و خدای من است کسی بجز او نداند.  

           آن ساعت در آسمانها و زمین بسی سنگین و عظیم است؛ نیاید شمارا، مگر ناگهان.  

          از تو می پرسند گویی تو کاملا بدان آگاهی، بگو علم آن ساعت محققا نزد خداست  

          لیکن اکثر مردم بر این حقیقت آگاه نیستند.

- قلب و نیکو در جهان بودی روان         چون جهان شب بود و ما چون شب روان

                     تا بر آمد آفتاب انبیا          گفت: ای غش دور شو، صافی بیا

این ابیات اشاره ایست به آیۀ 179 سورۀ آل عمران بدین مضمون:

         خداوند هر گز مؤمنان را وانگذارد بدین حال کنونی،

         تا آنکه به آزمایش بدسرشت را از پاک گوهر جدا کند.

         و خدا همۀ شما را از سرّ غیب آگاه نسازد  

         ولیکن برای این مقام از پیغمبران خود هر که را مشیت او تعلق گرفت برگزیند.

         پس شما به خدا و پیغمبرانش بگروید که هرگاه ایمان آرید

       و پرهیزگار شوید اجر عظیم خواهید یافت.