70- در لزوم کتمان اسرار از نامحرم

وصیت می کنیم یاران را که: چون شما را عروسان معنی در باطن روی نماید، و اسرار کشف گردد، هان وهان تا آن را باغیار نگویید و شرح نکنید، و این سخن ما را که می شنوید بهرکس مگویید که: لاتُعْطُوا الْحِکْمَة لِغَیْراَهْلِهَا فَتَظْلِمُوهَا وَلَا تَمْنَعُوْهَا عَنْ اَهْلِهَا فَتَظْلِمُوْهُم. ترا اگر شاهدی یا معشوقه ای بدست آید و در خانه تو پنهان شود، که مرا بکس منمای که من از آن توام. هرگز روا باشد و سزد که اورا در بازارها گردانی، و هر کس را گویی که بیا این را ببین؟ آن معشوقه را هرگز این خوش آید؟ بر ایشان رود و از تو خشم گیرد.

حق تعالی این سخنها را بر ایشان حرام کرده است، چنانکه اهل دوزخ به اهل بهشت افغان کنند، که آخر کو کرم شما و مروت شما؟ از آن عطاها و بخششها که حق [تعالی] با شما کرده است از روی صدقه و بنده نوازی اگر چیزی ریزید و ایثار کنید چه شود؟ ولاَرضِ مِن کأسِ الِکرامِ نَصیبُ، که ما درین آتش می سوزیم و می گدازیم، از آن میوه ها یا از آن آبهای زلال بهشت ذرۀ بر جان ما ریزید چه شود؟

که: وَنَادَى أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ أَفِيضُواْ عَلَيْنَا مِنَ الْمَاء أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ قَالُواْ إِنَّ اللّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ (و اهل دوزخ بهشتیان را آواز کنند که ما را از آبهای گوارا و از نعم بهشتی که خدا روزی شما کرده بهره مند کنید؛ آنها پاسخ دهند که خدا این آب و طعام را بر کافران حرام گردانیده است- اعراف – 50). بهشتیان جواب دهند که آنرا خدای بر شما حرام کرده است. تخم این نعمت در دار دنیا بود، چون آنجا نکشتید و نورزیدیت و آن ایمان و صدق بود و عمل صالح، اینجا چه بر گیرید؟ و اگر ما از روی کرم بشما ایثار کنیم چون خدا بر شما حرام کرده است، حلقتان بسوزاند و به گلو فرو نرود، و اگر در کیسه نهید دریده شود و بیفتد.

به حضرت مصطفی، صلوات الله علیه، جماعتی منافقان و اغیارآمدند. ایشان در شرح اسرار بودند و مدح مصطفی، صلی الله علیه وسلم، می کردند. پیغامبر به رمز به صحابه فرمود که خَمِّرُوا آنِیَتَکُمْ. یعنی سر های کوزه ها را و کاسه ها را و دیگها  و سبوها را و خمها را بپوشانید و پوشیده دارید، که جانوران هستند پلید و زهرناک؛ مبادا که در کوزه های شما افتند و به نادانی از آن کوزه آب خورید، شما را زیان دارد. به این صورت ایشان را فرمود که از اغیار حکمت را نهان دارید و دهان و زبان را پیش اغیار بسته دارید، که ایشان موشانند؛ لایق این حکمت ونعمت نیستند.

شرح (استاد قمشه ای)

- خَمّرُوا آنِیَتَکُم ..: جزئی از یک حدیث نبوی بدین مضمون که: سر ظرفها را بپوشانید و در های خانه را ببندید و .... عرفای ما اغلب جزو اول حدیث را اخذ کرده و آن را به لزوم کتمان اسرار الاهی از نا محرمان تعبیر کرده اند، که در ادب عرفانی با تمثیلات و تعبیرات گوناگون منعکس شده است:

                            گر بینی محرمی، گو سر جان؛       گل بینی، نعره زن چون بلبلان.

                             ور بینی مشگ پر مکر و مجاز،       پس زبان بر بند و خودرا خنب ساز.

                                                                                                           (مثنوی)

همچنین مولانا، در بیان علت امساک از شرح مقام جسام الدین، گوید:

                      بر سماع راست هر تن چیز نیست:      طعمه هر مرغکی انجیر نیست.

                          گر نبودی خلق محجوب و کثیف،       ور نبودی حلقها تنگ و نحیف،

                              در مدیحت داد معنی دادمی؛      غیر این منطق، لبی بگشادمی.

                           لیک طعمۀ باز آن صعوه نیست؛      چاره اکنون آب و روغن کردنی است.  

                                                                                                           (مثنوی)

در دیوان شمس نیز مکرر به لزوم کتمان اسرار معرفت از بولهب کیشان اشاره شده است:

          خاموش کن وهرجا اسرار مکن پیدا:            

          در جمع سبکروحان هم بو لهبی باشد.       (دیوان شمس)

          تن مزن، ای پسر خوشدم خوشکام، بگو:       

          بهر آرام دلم، نام دلارام بگو.

          وگر از عام بترسی که سخن فاش کنی،         

          سخن خاص، نهان در سخن عام، بگو.

          ور از آن نیز بترسی، هله چون مرغ چمن     

          دم بدم زمزمۀ بی الف و لام بگو.               (دیوان شمس)

                   چه جای صحبت نامحرم است محفل انس؟      سر پیاله بپوشان که خرقه پوش آمد. 

                                                                                                                      (حافط)

                  سخن بگوی، که بیگانه پیش ما کس نیست      به غیر شمع و همین ساعت زبان ببرم.   

                                                                                                                   (سعدی)