64- اثرات جماعت

 لَارُهْبَانِیَّةَ فِي الْاِسْلَامِ، الجَمَاعَةُ رَحْمَةٌ - مصطفی صلوات الله علیه کوشش در جمعیت نمود، که مجمع ارواح را اثرهاست بزرگ و خطیر [که] در وحدت و تنهایی آن حاصل نشود، و سرّ اینکه مساجد را نهاده اند تا اهل محله آنجا جمع شوند تا رحمت و فایده افزون باشد و خانه ها جداگانه برای تفریق است و ستر عیبها، فایده آن همین است و جامع را نهادند تا جمعیت اهل شهر آنجا باشد، و کعبه را واجب کردند تا اغلب خلق عالم از شهر ها و اقلیم ها آنجا جمع گردند.

شرح

- لا رُهبَانِیةَ فیِ الاسلامِ: این فرموده نبی اکرم را مولانا در مثنوی چنین تفسیر نموده است:

                                بَر مَكن پَر را و،  دل بَر كن از او         زانكه شرط این جهاد آمد  عَدو

                               چون عدو نبود، جهاد آمد محال         شهوت ار نبود، نباشد امتثال

                                صبر نبود، چون نباشد میلِ تو         خصم چون نبود، چه حاجت حیلِ تو؟

                      هین مكن خود را خصی، رهبان مَشو          زانكه عفت هست، شهوت را گرو

                              بی هوا، نهی از هوا ممكن نبود         هم غزا با مردگان نتوان نمود

                 "أَنْفِقُوا" گفته است، پس كسبی بكن         زانكه نبود خرج  بی دخل ِ كهن

                        گر چه آورد "أَنْفِقُوا" را مطلق او          تو بخوان كه "اكسبوا، ثم انفقوا"

                         همچنین، چون شاه فرمود: اصبروا          رغبتی باید كز آن تابی تو رو

                پس "كُلُوا"، از بهر ِ دام ِ شهوت است          بعد از آن "لا تُسْرِفُوا" زآن عفت است

                                 چونكه "محمولٌ بهِ" نبود لدَیه         نیست ممكن بودِ محمولٌ علیه

                               چونكه نبود رنج ِ صبری مر تو را         شرط نبود، پس فرو ناید جزا

امتثال (فرمانبرداری کردن)- غزا (جنگ کردن)

 

- الجَمَاعَةُ رَحمَةُ ...: مولانا در مثنوی این حدیث را اینگونه تفسیر نموده است:

 

                                        رازگويان با زبان و بى‏زبان         الجماعة رحمه را تاويل دان‏

                            آن اشر چون جفت آن شاد آمدى         پنج ساله قصه‏اش ياد آمدى‏

                    جوش نطق از دل نشان دوستى است          بستگى نطق از بى‏ الفتى است‏

                              دل كه دل بر ديد كى ماند ترش         بلبلى گل ديد كى ماند خمش‏

                                                       ماهى بريان ز آسيب خضر          زنده شد در بحر گشت او مستقر

                              يار را با يار چون بنشسته شد         صد هزاران لوح سر دانسته شد

- "أَنْفِقُوا" گفته است، پس كسبی بكن       زانكه نبود خرج  بی دخل ِ كهن

         گر چه آورد "أَنْفِقُوا" را مطلق او        تو بخوان كه "اكسبوا، ثم انفقوا"

این ابیات اشاره ایست به آیۀ 267 سورۀ بقره بدین مضمون:

           ای اهل ایمان، انفاق کنید از بهترین آنچه [به کسب و تجارت]اندوخته اید،

           و از آنچه برای شما از زمین می رویانیم و متاع بد را برای انفاق معین نکنید

           در صورتی که شما خود جنس بد را نستانید         

           مگر آنکه از بدی آن شما خود چشم پوشی بتوانید کرد.

            و بدانید که خدا از خلق البته بی نیاز و به ذات خود ستوده صفات است.

-  پس "كُلُوا"، از بهر ِ دام ِ شهوت است        بعد از آن "لا تُسْرِفُوا" زآن عفت است

این بیت اشاره ایست به آیۀ 31 سورۀ اعراف بدین مضمون:

           ای فرزندان آدم، زیورهای خود در مقام عبادت بخود برگیرید.

           و هم از نعمت های خدا بخورید و بیاشامید و اسراف مکنید

           که خدا مسرفان را دوست نمی دارد.

-  ماهى بريان ز آسيب خضر           زنده شد در بحر گشت او مستقر

این بیت اشاره ایست به آیۀ 61 سورۀ کهف بدین مضمون:

          و چون موسی و رفیقش بدان مجمع البحرین رسیدند،

          ماهی [غذای]خود را فراموش کردند آن ماهی، راه به دریا برگرفت و رفت.