6- در بیان آنکه امید از حق نباید برید 

امید از حق نباید بریدن که:

 إِنَّهُ لاَ يَيْأَسُ مِن رَّوْحِ اللّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ (همانا که از رحمت خدا هیچ کس، جز مردم کافر نومید نگردد - یوسف – 87)

 امید سر راه ایمنی است، اگر در راه نمی روی، باری سر راه نگاه دار مگو که کژیها کردم تو راستی را پیش گیر هیچ کژی نماند، راستی همچون عصای موسی است، آن کژیها همچون سحرهاست، چون راستی بیآید همه را بخورد، اگر بدی کرده ای با خود کرده ای، جفای تو به وی کجا رسد.

مرغی که بر آن کوه نشست و برخاست        بنگر که درآن کوه چه افزود و چه کاست

 چون راست شوی آن همه نماند، امید را زنهار مبر.

شرح (استاد قمشه ای)

- إِنَّهُ لاَ يَيْأَسُ مِن رَّوْحِ اللّهِ ...: بخشی از آیۀ 87 سورۀ یوسف، بدین مضمون:

          ای فرزندان من بروید.

          و از حال یوسف و برادرش جویا شوید،

          و از رحمت خدا مأیوس نگردید.         

همانا که از رحمت خدا هیچ کس، جز مردم کافر، نومید نگردد. 

در قرآن آیات متعددی است در اینکه امید از حق نباید برید – ازجمله آیۀ 53 سورۀ زمر، که می فرماید:

           [ ای رسول رحمت] بگو:

          ای بندگان من  که [به اسراف و عصیان] بر خود ستم کردید،

          هرگز از رحمت [نامنتهای] الاهی نومید مباشید،

          که خدا البته همۀ گناهان را [اگر توبه کنید] خواهد بخشید.

 کوی نومیدی مرو، امید هاست؛        سوی تاریکی مرو، خورشید هاست

                                           از چنین محسن نشاید نا امید؛        دست در فتراک آن رحمت زنید.     

                                                                                                                     (مثنوی) 

و سر تاکید در این نکته آن است که یأس موجب شقاوت و عصیان بیشتر خواهد شد. به گفته پیر هرات ((نومیدی دری در کفر دارد))، چنانکه رجای کامل بر تقوا و دانش نیز کافری است، و مؤمن باید در میانۀ خوف و رجا باشد.

- مرغی که بر آن ...: بیت دوم یک رباعی که در کتاب اسرار التوحید آمده:

     بر خوان ازل گر چه زخلقان غوغاست       

          خوردند و خورند و کم نشد، خوان برجاست.

          مرغی که بر آن کوه نشست و برخاست         

          بنگر که درآن کوه چه افزود و چه کاست.
 

یکی مرغ  بر کوه بنشست و خاست        چه افزود بر کوه و از وی چه کاست؟

     من آن مرغم و این جهان کوه من؛        چو رفتم، جهان را چه اندوه من؟       

                                                                                                                                       (نظامی)