52- در مظلومیت پیامبر

 مشتاقیم الا چون میدانیم که شما بمصالح خلق مشغولید زحمت دورمیداریم.

گفت: بر ما این واجب بود، دهشت برخاست، بعد از این بخدمت آییم.

فرمود: که فرقی نیست، همه یکیست، شما را آن لطف هست که همه یکی باشد از زحمتها چونید، لیکن چون میدانم که امروز شمایید که به خیرات و حسنات مشغولید، لاجرم رجوع به شما می کنیم. این ساعت بحث درین می کردیم اگر مردی را عیالست و دیگری را نیست، از او می بُرند و و باین می دهند، اهل ظاهر گویند از معیل می بُری و به غیر معیل می دهی. چون بنگری خود معیل اوست،در تحقیق آن چنانکه اهل دلی که اورا گوهری باشد، شخصی را بزند و سر و بینی و دهان بشکند، همه گویند که این مظلومست، اما بتحقیق مظلوم آن زننده است، ظالم آن باشد که مصلحت نکند، آن لس (سیلی) خورده و سر شکسته ظالمست، و این زننده یقین مظلومست، چون این صاحب گوهر است و مستهلک حق است، کردۀ او کردۀ حق باشد. خدا را ظالم نگویند، همچنانکه مصطفی، صلی الله علیه و سلم، میکشت و خون می ریخت و غارت می کرد، ظالم ایشان بودند، و او مظلوم.

 مثلا، مغربیی در مغرب مقیم است، مشرقی بمغرب آمد، غریب آن مغربیست، اما این چه غریب است که از مشرق آمد؟ چون همه عالم خانه [ای] بیش نیست، ازین خانه در آن خانه رفت یا از این گوشه بدان گوشه، آخر نه هم در این خانه است؟ اما آن مغربی که آن گوهر دارد از بیرون خانه آمده است، آخر می گوید که : اَلْاِسْلَامُ بَدَأَغَرِیْبَاً، نگفت که: اَلْمَشرِقیُّ بَدَأَغَرِیْبَاً، همچنانکه مصطفی، صلی الله علیه وسلم، چون شکسته شد، مظلوم بود و چون شکست هم مظلوم بود، زیرا در هر دو حالت حق بدست اوست، و مظلوم آنست که حق بدست او باشد.

شرح

- الاسلامُ بَدَا غریبا ...: تقسیر این حدیث در مثنوی اینگونه آمده است:

                                           بهر این گفت آن رسول ِ مستجیب           رمز ِ "الاسلام، فی الدنیا غریب"

                                       زآنكه خویشانش هم از وی می رَمَند           گر چه با ذاتش ملایك هم دمند

                                         صورتش را جنس می بینند انام            لیك از وی می نیابند آن مَشام

                                            همچو شیری در میان ِ نقش ِ گاو           دور می بینش، ولی او را مكاو

                                                     ور بكاوی، تركِ گاو ِ تن بگو           كه بدرّد گاو را آن شیر خو

                                                طبع ِ گاوی از سرت بیرون كند           خوی حیوانی ز حیوان بَركند

                                                 گاو باشی، شیر گردی نزد او           گر تو با گاوی خوشی، شیری مجو

انام (خلق)

- صورتش را جنس می بینند انام              لیك از وی می نیابند آن مَشام

این بیت اشاره ایست به آیۀ 7 سورۀ فرقان بدین مضمون:

          و باز کافران گفتند چرا این رسول غذا تناول می کند

          و در بازار راه می رود و چرا فرشتۀ محسوس

          و ظاهر بر او نازل نمی شود تا گواه صدق او باشد.