40- در سبب تأخیر استجابت دعای مؤمن

 پروانه گفت که: مولانا بهاء الدین پیش از آنکه خداوند گار (مولانا) روی نماید عذر بنده می خواست، که مولانا جهت این حکم کرده است که امیر بزیارت من نیاید و رنجه نشود که مارا حالتهاست، حالتی سخن گوئیم، حالتی نگوییم، حالتی پروای خلقان باشد، حالتی عزلت و خلوت، حالتی استغراق و حیرت، مبادا که امیر در حالتی آید که نتوانم دلجویی او کردن، و فراغت آن نباشد که با وی بموعظه و مکالمت پردازیم، پس، آن بهتر که چون مارا فراغت باشد که توانیم بدوستان پرداختن و بایشان منفعت رسانیدن، ما برویم و دوستان را زیارت کنیم.

 امیر گفت: که مولانا بهاءالدین را جواب دادم که من بجهت آن نمی آیم که مولانا بمن پردازد و [با من] مکالمت کند، [بلکه] برای آن می آیم که مشّرف شوم و از زمره بندگان باشم، از اینها که این ساعت واقع شده است، یکی آنست که مولانا مشغول بود روی ننمود، تا دیری مرا در انتظار رها کرد تا من بدانم که اگر مسلمانان را و نیکان را چون بر در من بیآیند، منتظرشان بگذارم و زود راه ندهم، چنین صعب است و دشوار، مولانا تلخی آن را بمن چشاند و مرا تأدیب کرد تا با دیگران چنین نکنم.

 مولانا فرمود: نی، بلکه آنکه شمارا منتظر رها کردیم، از عین عنایت بود.

حکایت می آورند، که حق تعالی می فرماید که ای بنده من ، حاجت تورا در حالت دعا و ناله زود برآوردمی، اما در اجابت جهت آن تأخیر می افتد تا بسیار بنالی که آواز و نالۀ تو مرا خوش آید. مثلاٌ دو گدا بر در شخصی آمدند؛ یکی مطلوب و محبوب است و آن دیگر عظیم مغبوض است. خداوند خانه گوید به غلام که زود، بی تأخیر، به آن مغبوض نان پاره بده تا از در ما زود آواره شود؛ و آن دیگری را که محبوب است وعده دهد که هنوز نان نپخته اند، صبر کن تا نان برسد و بپزد.

شرح (استاد قمشه ای)

 - حکایت می آورند .....: این تمثیل در مثنوی نیز عینناٌ با تفصیل بیشتر چنین آمده است که: وقتی بنده مؤمن با اخلاص به درگاه خدا ناله می کند و حاجتش بر نمی آید، فرشتگان از علت آن می پرسند. خداوند می فرماید:

        ناله مؤمن همی داریم دوست؛          گو تضرع کن، که این اعزاز اوست.

                                                    خوش همی آید مرا آواز او،          وان ((خدایا)) گفتن و آن راز او.

                                               پیش شاهد باز چون آید دوتن           ان یکی کمپیر و آن یک خوش ذقن  

                                             هر دو نان خواهند، او زوتر فطیر           آرد و کمپیر را گوید که گیر.

                                      وان دگر را که خوش استش قد و خد           کی دهد نان دهد؟ بل به تأخیر افکند.

                                            گویدش بنشین زمانی بی گزند،           که به خانه نان تازه می پزند.

                                           چون رسد آن نان گرمش بعد کد،           گویدش بنشین که حلوا می رسد.

                                            هم بدین فن دار دارش می کند.           وز ره پنهان شکارش می کند.

                                          که مرا کاری است با تو یک زمان،           منتظر می باش، ای خوب جهان.

                                                 مثل آن کمپیر دان بیگانگان،           شاهد خوشروی مثل مؤمنان.

                                                                                                                                           (مثنوی)

 کمپیر (پیر و فرتوت) – ذقن ( چانه ) – خد (رخسار) – کد (تقاضا)

نکته در این است که مؤمن، که به توصیف قرآن ( بقره- 165) بیش از هر چیز خدارا دوست دارد، باید که در همه حال جویای محبوب باشد، نه آنکه از وی چیزی طلب کند:

                                            از خدا غیر از خدا را خواستن           ظن افزونی است، کلی کاستن،

                                    عاشقان را شادمانی و غم اوست،           دستمزد و اجرت و خدمت هم اوست.

                                            غیر معشوق ار تماشایی بود           عشق نبود، هرزه سودایی بود

                                                                                                                                          (مثنوی)