30- کشیدن پرده بر دلها و گوشها و چشمها

خلق بظاهر سخن ایشان [پیامبران] نظر میکنند و می گویند که ما از این بسیار شنیده ایم ، توی بر توی اندرون ما از این جنس سخنها پرُست:

 وَقَالُواْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَل لَّعَنَهُمُ اللَّه بِكُفْرِهِمْ (گفتند دلهای ما در حجاب است و چیزی از سخنان شما در نمی یابد. چنین نیست خدا بر آنها لعن و غضب فرمود زیرا کافر شدند - بقره – 88).

 کافران می گفتند که دلهای ما غلاف این جنس سخنهاست، و از این پریم، حق تعالی جواب ایشان می فرماید که حاشا که از این پر باشند، پر وسواسند و خیالند، و پر شرک و شکّند، بلکه پر از لعنتند که بَل لَعَنَهُمُ اللهُ بِکُفرِهِم، کاشکی تهی بودند از آن هذیانات، باری قابل بودندی که ازین پذیرفتندی، قابل نیز نیستند.

حق تعالی مهر کرده است برگوش ایشان و بر چشم و دل ایشان، تا چشم لون (گونه) دیگر بینند، یوسف را گرگ بیند، و گوش لون دیگر شنود، حکمت را، ژاژ و هذیان شمرد، و دل لونی دگر که محل وسواس و خیال گشته است، همچون زمستان از تشکل و خیال تو بر تو افتاده است از یخ و سردی جمع گشته است:

 خَتَمَ اللّهُ عَلَى قُلُوبِهمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ (قهر خدا مهر بر دلها و پرده بر گوشها و چشمهای ایشان نهاد - بقره – 7).

 چه جای اینست که ازین پر باشند، بویی نیز نیافته اند و نشنیده اند در همه عمر، نه ایشان و نه آنها که بایشان تفاخر می آورند، و نه تبارک (دودمان) ایشان. کوزه است که آنرا حق تعالی بر بعضی پر آب می نماید، و از آنجا سیراب می شوند و می خورند و بر لب بعضی تهی می نماید، چون در حق او چنین است، ازین کوزه چه شکر گوید، شکر آنکس گوید که به وی پر می نمایند این کوزه.

چون حق تعالی آدم را به گل و آب بساخت که: خَمَرّ طِیْنَةَ آدَمَ اَرْبَعِیْنَ یَوْماً ، قالب او را تمام بساخت و چندین مدت در زمین مانده بود، ابلیس، علیه اللعنه، فرود آمد و در قالب او رفت و در رگهای او جمله گردید و تماشا کرد و آن رگ و پی پر خون و اخلاط را بدید، گفت: اوه عجب نیست که ابلیس که من در ساق عرش دیده بودم خواهد پیدا شدن، اگر این نباشد. آن ابلیس اگر هست این باشد.

شرح

- وَقَالُواْ قُلُوبُنَا ...: بخشی از آیۀ 88 سورۀ بقره که کامل آن بدین مضمون است:

          با پیغمبران گفتند دلهای ما در حجاب است،

          و چیزی از سخنان شما در نمی یابد.  

          چنین نیست خدا بر آنها لعن و غضب فرمود زیرا کافر شدند،

          و در میان آنان اهل ایمان بسیار اندک بود.  

- حق تعالی مهر کرده است ...: این تمثیل در مثنوی چنین آمده است:

                             كاش چون اصحاب كهف آن روح را        حفظ كردی، یا چو كشتی نوح را

                                تا از این طوفان بیداری و هوش        وارهیدی این ضمیر و چشم و گوش

                               ای بسا اصحاب كهف اندر جهان        پهلوی تو، پیش تو هست این زمان

                                  غار با تو، یار با تو در سرود         مُهر بر چشم است و، بر گوشت، چه سود؟

                             باز دان، کز چیست این روپوشها؟        ختم حق بر چشم ها و گوشها

 در مثنوی مولانا در تمثیلی دیگر از آدمیانی که حق بر دلها و گوشها و چشمهایشان مهر نهاده است بعنوان ((احمق)) نام برده که در حکایتی شخصی عیسی، علیه السلام، را در حال گریز می بیند و علت را جویا می شود و عیسی در جواب گوید:

                            گفت عیسی كه: به ذات پاك حق         مبدع تن، خالق جان در سبق   

                                      حرمت ذات و صفات پاك او         كه بود گردون، گریبان چاك او

                          كآن فسون و، اسم اعظم را كه من         بر كر و بر كور خواندم شد حسن

                         بر  كُه سنگین بخواندم، شد شكاف        خرقه را بدرید بر خود، تا بناف

                              بر تن مرده بخواندم، گشت حَی         بر سر لا شی بخواندم، گشت شی

                               خواندم آن را بر دل احمق به ود         صد هزاران بار و، درمانی نشد

                      سنگِ خارا گشت و، زآن خو بر نگشت         ریگ شد، كز وی نروید هیچ كِشت

                     گفت: حكمت چیست؟ كانجا اسم حق         سود كرد، اینجا نبود آن را سبق؟

                      آن همان رنج است و این رنجی، چرا ؟         آن نشد این را و، آن را شد دوا ؟

                             گفت: رنج احمقی، قهر خداست         رنج و كوری نیست قهر، آن ابتلاست

                                  ابتلا رنجیست، كان رحم آورد         احمقی رنجیست، كان زخم آورد

                     آنچه داغ اوست، مُهر او كرده است          چاره ای بر وی نیارد بُرد دست

- خَتَمَ اللّهُ عَلَى ...: بخشی از ایۀ 7 سورۀ بقره بدین مضمون:
  

            قهر خدا مهر بر دلها و پرده بر گوشها و چشمهای ایشان نهاد،

            که فهم حقایق و معارف الهی را نمی کنند.

            و ایشان را در قیامت عذابی سخت خواهد بود (بقره – 7)

 - خَمَرّ طِینَةَ ...: حدیث قدسی است که خداوند فرمود:

           من خاک آدم را چهل صباح با دستهای خود تخمیر کردم.

- آن ابلیس اگر هست این باشد: ابلیسان آدم رو در مثنوی و دیوان شمس اینگونه آمده است:

                          چون بسی ابلیس آدم روی هست         پس به هر دستی نشاید داد دست  

                                                                                                   (مثنوی)
                                                                                                           

                              صد هزار ابلیس و بلعم در جهان         همچنین بوده است پیدا و نهان

                                           این دو را مشهور گردانید اله         تا كه باشند این دو بر باقی گواه    

                                                                                                                             (مثنوی)

            دی شیخ باچراغ همی گشت گردشهر

            کز دیو ودد ملولم، انسانم آرزوست               (دیوان شمس)

 

- غار با تو، یار با تو در سرود         مُهر بر چشم است و، بر گوشت، چه سود؟

 

این بیت اشاره ایست به آیۀ 7 سورۀ بقره که  مضمون آن در بالا آمده است.

- آنچه داغ اوست، مُهر او كرده است          چاره ای بر وی نیارد بُرد دست

این بیت نیز اشاره ایست به آیۀ 7 سورۀ بقره که مضمون آن در بالا آمده است

 

-  صد هزار ابلیس و بلعم در جهان         همچنین بوده است پیدا و نهان

این بیت اشاره ایست به آیۀ 175 و 176 سورۀ اعراف بدین مضمون:

          و [ای رسول ما]

          بخوان، بر این مردم حکایت آن کس [بلعم باعور] را که ما آیات خود را به او عطا کردیم،

          از آن آیات به عصیان سر پیچید چنانچه شیطان او را تعقیب کرد و از گمراهان عالم گردید.

          اگر ما به مشیّت نافذ خود می خواستیم به آن آیات او را رفعت مقام می بخشیدم، 

          لیکن او به زمین (تن) فروماند و پیرو هواهای نفس گردید،

          و در این صورت مثل او و حکایت حال او به سگی ماند که اگر از او تعقیب کنی،

          و یا او را به حال خود واگذاری به عوعو زبان کشد.   

           ای رسول ما، این است مثل مردمی که آیات خدا را بعد از علم به آن تکذیب کردند،

           این حکایت به خلق بگو باشد که به فکر آیند.