260 – شر نفس، حجاب آدمی است و نشستن با صالحان رفع این حجاب است

فرمود: این که می گویند در نفس آدمی شری هست که در حیوانات و سباع (درندگان) نیست؛ نه از آن روست که آدمی از ایشان بد تر است، از آن روست که آن خوی بد و شر نفس و شومیهایی که در آدم است، بر حسب گوهر خفی است که دروست که این اخلاق و شومیها و شر حجاب آن گوهر شده است - چندانکه گوهر نفیس تر و عظیم تر و شریفتر حجاب او بیشتر – پس شومی و شر و اخلاق بد سبب حجاب آن گوهر بوده است. و رفع این حجب ممکن نشود آلا به مجاهدات بسیار، و مجاهد ها به انواع است: اعظم مجاهدات آمیختنی است با یارانی که روی به حق آورده اند و از این عالم اعراض کرده اند. هیچ مجاهده سخت تر از این نیست که با یاران صالح نشیند که دیدن ایشان گدازش و افنای (نیستی) نفس است، و از این است که می گویند، چون مار چهل سال آدمی نبیند اژدها شود، یعنی که کسی را نمی بیند که سبب گدازش شر و شومی او شود. هر جا که قفل بزرگ نهند دال بر آنست که آنجا چیزی نفیس و ثمین هست، و اینک هر جا حجاب بزرگ، گوهر بهتر – چنانکه مار بر سر گنج است، تو زشتی مار را مبین، نفایس گنج را ببین.

شرح

- آمیختنی است با یارانی که روی به حق آورده اند ...: مولانا این مضمون را در مثنوی این گونه آورده است:

                                     یک زمانی، صحبتی با اولیا       بهتر از صد ساله طاعت بی ریا

                                 گر تو سنگ صخره و مرمر بوی      چون به صاحب دل رسی، گوهر شوی

                                  مهر پاكان در میان جان نشان      دل مده الا، به مهر دل خوشان

                                 كوی نومیدی مرو، امیدهاست      سوی تاریكی مرو، خورشیدهاست

                                  دل ترا، در كوی اهل دل كشد      تن ترا، در حبس آب و گل كشد

                               هین غذای دل طلب از هم دلی      رو بجو اقبال را از مقبلی

                               دست زن در ذیل صاحب دولتی       تا ز افضالش بیابی رفعتی

                                   صحبت صالح تو را، صالح کند      صحبت طالح تو را، طالح کند

طالح ( ضد صالح، تبهکار)