259 – در مهلت دادن خدا غافلان را

حق تعالی فرعون را چهار صد سال عمر و ملک و پادشاهی داد و کامروایی داد. جمله حجاب بود که او را از حضرت حق دور می داشت. یک روز بیمرادی و درد سر نداد تا نبادا که حق را یاد آرد. گفت: تو به مراد خود مشغول می باش . ما را یاد مکن. شبت خوش باد!

                                      ازملکت سیر شد سلیمان،       و ایوب نگشت از بلا سیر.

شرح (استاد قمشه ای)

- شبت خوش باد: نزد عارفان هیچ عذاب از آن سخت تر نیست که خداوند بنده ای را فراموش کند و او را به خود واگذارد و مهلت دارد – چنانکه شیطان را از خود براند و تا قیامت مهلت بخشید. مولانا شیطان را ملامت می کند که: چون از درگاه دوست رانده شدی عمر دراز از بهر چه خواستی؟

                      زندگی بی دوست جان فرسودن است؛       مرگ حاضر غایب از حق بودن است.  (مثنوی)

در مثنوی همچنین قصۀ جوانی آمده است که با شعیب پیامبر می گوید: خدایت را بگوی چون است که من چندین گناه می کنم و مرا هیچ عذاب نیست.

خداوند فرمود او را بگوی: کدام عذاب سختتر از این که یاد خود را از دل تو بیرون کرده ام و بر آتش فراقت نشانده ام اما تو از سیاهی دل دود این عذاب را احساس نمی کنی:

                            آن یکی می گفت، در عهد شعیب،      که خدا از من بسی دیده است عیب.

                                    چند دید از من گناه و جرمها؛       وز کرم یزدان نمی گیرد مرا.

                               حق تعالی گفت در گوش شعیب       در جواب او فصیح از راه غیب:

                        عکس می گویی و مقلوب، ای سفیه؛      ای رها کرده ره و بگرفته تیه.

                                 چند و چندت گیرم و تو بی خبر       در سلاسل مانده ای پا تا به سر.

                                        بر دلت زنگار بر زنگارها      جمع شد تا کور شود ز اسرارها.

                                        مرد آهنگر گه او زنگی بود      دود را با روش همرنگی بود.

                                       مرد رومی گر کند آهنگری،      رویش ابلق گردد از دود آوری.

                                          پس بداند زود تأثیر گناه؛       پس بنالد زار و گوید کای الاه. 

                                                                                                                     (مثنوی)

 تیه (بیابان، کویر) – سلاسل (جمع سلسله، زنجیرها)

خطاب (( شبت خوش باد)) هر چند آرزوی خوشی است اما بوی فراق می دهد و فراق اصل همه ناخوشیها ست. نظامی تلخی این شبخوش را به زبانی شیرین بیان کرده است که وقتی شب دیدار او با دوست سحر می شود و خورشید تیغ زنان از راه می رسد و با هزار حسرت آن شب روشن را به جانب روز تاریک ترک می کند، می گوید:

                         آن شب و آن شمع نماندم، چه سود!       نیست چنان شد که تو گویی نبود.

                         زان شب همه شب یا رب یا رب کنم،       بو که شبی جلوۀ آن شب کنم،

                            جز به چنان شب طربم خوش نبود؛       تا ((شبخوش)) کرد شبم خوش نبود.

                                                                                                                     (مخزن الاسرار)

(+) - بر دلت زنگار بر زنگارها     جمع شد تا کور شود ز اسرارها

این بیت اشاره ایست به آیه های 14 و 15 سورۀ مطففین بدین مضمون:

          چنین نیست بلکه ظلمت ظلم و بدکاریها شان

          بر دلهای تیرۀ آنها غلبه کرده است،

           چنین نیست که می پندارند

          بلکه آنها از معرفت پروردگارشان [در پردۀ جهل محجوب و محرومند].