236 - حق محیط بر همه است

زیرا معین الدین است، عین الدین نیست بواسطۀ میمی که زیادت شد بر عین. اَلزِّیَادَةُ عَلَي الْکَمَالِ نُقْصَانُ، 

آن زیادتی میم نقصانست. همچنانکه شش انگشت باشد، اگر چه زیادتست، الا نقصان باشد.اَحد کمال است و احمد هنوز در مقام کمال نیست، چون میم بر خیزد بکلی کمال شود. یعنی حق محیط همه است، هرچه بر او بیفزایی نقصان باشد. این عدد یک با جملۀ اعداد هست و بی او هیچ عدد ممکن نیست.

شرح

- یعنی حق محیط همه است ...: این مضمون در مثنوی اینگونه آمده است:

                                 زانکه ناطق حرف بیند یا غرض      كی شود یك دم محیط دو عرض

                           گر به معنی رفت شد غافل ز حرف      پیش و پس یك دم نبیند هیچ طرف

                                آن زمان كه پیش بینی آن زمان      تو پس خود كی ببینی این بدان

                       چون محیط حرف و معنی نیست جان     چون بود جان خالق این هر دو آن

                             حق محیط جمله آمد ای پسر       وا ندارد كارش از كار دگر

 

- حق محیط جمله آمد ای پسر      وا ندارد كارش از كار دگر

این بیت اشاره ایست به آیۀ 126 سورۀ نساء بدین مضمون:

          هرچه در آسمان و زمین است ملک خداست

          و او به همه چیز احاطه و آگاهی دارد.