137- اصل همۀ طاعتها

سری هست که به کلاه زرین آراسته شود. و سری هست که به کلاه زرین و تاج مرصع جمال جعد او پوشیده شود، زیرا که جعد خوبان جذاب عشق است، او تختگاه دلهاست. تاج زرین جماد است. پوشندۀ آن معشوق فؤادست (دل است). انگشتری سلیمان (علیه السلام) در همه چیزها جستیم و در فقر یافتیم، به این شاهد هم سکن ها کردیم، به هیچ چیز چنان راضی نشد که بدین، آخر من روسبی باره ام، از خردکی کار من این بوده است، بدانم مانع ها را این بر گیرد، پرده ها را این بسوزد، اصل همۀ طاعتها اینست، باقی فروعست. چنانکه حلق گوسفندی نبری، در پاچه او در دمی، چه منفعت کند؟ صوم (روزه) سوی عدم برد که همه خوشیها آنجاست، وَاللّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ ( خدا یار و معین صابرین است – بقره -249).

شرح

- همه چیزها جستیم و در فقر یافتیم ...: منظور از فقر طریقت عشق و درویشی می باشد و به قول مولانا ((اکنون هر که در این راه خود را باخت همۀ مقصودهای دینی و دنیاوی اورا میسر گشت–گزیده - 155) )

                                    نیست قدرت هر كسی را سازوار       عجز بهتر مایۀ پرهیزكار

                                    فقر از این رو فخر آمد جاودان       كه به تقوی ماند دستش نارسان

                                     ز آن غنا و، ز آن غنی مردود شو       كه ز قدرت صبرها بدرود شد

                                          آدمی را عجز و فقر آمد امان       از بلای نفس پُر حرص و غمان  

                                                                                                                        (مثنوی)

غمان (مغمون، اندوهگین)

                                          معنی مردن ز طوطی بد نیاز       در نیاز و فقر خود را مرده ساز

                                          تا دم عیسی ترا زنده كند       همچو خویشت خوب و فرخنده كند

                                  از بهاران كی شود سر سبز سنگ       خاك شو تا گل بروئی رنگ رنگ

                                       سالها تو سنگ بودی دل خراش      آزمون را یك زمانی خاك باش      

                                                                                                                        (مثنوی)

-  وَاللّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ: بخشی از آیۀ 249 سورۀ بقره مه کل آیه بدین مضمون است:

 

          پس هنگامی که طالوت لشکر کشید،

          سپاه خود را گفت: همانا خدا شما را به نهر آبی آزمایش کند

          هر آنکه از آن بیاشامد از من و هم آیین من نیست

          و هرآنکه هیچ نیاشامد یا کفی بیش بر نگیرد ازمن وهم آیین من خواهد بود؛

          پس همه سپاه آشامیدند بجز عده قلیلی از آنها

          و چون طالوت و پیروانش از شهر گذشته [و مواجه با دشمن شدند]

          لشکر بیمناک گشته و اما [بد دلان] گفنتند:

          ما را تاب مقاومت جالوت و سپاه او نخواهد بود

          اما آنان که به لقای رحمت خدا و ثواب آخرت معتقد بودند

          [ یعنی عده قلیل پاک عقیده که اطاعت کرده و از آن نهر نیاشامیدند] ثابت قدم مانده و گفتند:

          چه بسیار شده که به یاری خدا گروهی اندک بر سپاهی بسار غالب آمدند،

          خدا یار و معین صابرین است.

- فقر از این رو فخر آمد جاودان     كه به تقوی ماند دستش نارسان

این بیت اشاره ایست به آیۀ 27 سورۀ شوری بدین مضمون:

           و اگر خدا روزی بندگان را وسیع و فراوان کند

          در روی زمین ظلم و طغیان بسیار کنند

          لیکن روزی خلق را به اندازه ای که بخواهد [و صلاح داند]

          نازل می گرداند که خدا به احوال بندگانش بصیر و آگاه است.

- تا دم عیسی ترا زنده كند     همچو خویشت خوب و فرخنده كند

این بیت اشاره ایست به آیۀ 49 سورۀ آل عمران بدین مضمون:

          و او [عیسی] را به رسالت به سوی بنی اسرائیل فرستد

          که به آنان گوید من از طرف خدا معجزۀ آورده ام

          و آن معجزه اینست که از گِل، مجسمۀ مرغی ساخته

          و بر آن نفس قدسی بدمم تا به امر خدا مرغی گردد

          و کور مادر زاد و مبتلای به پیسی به امر خدا شفا دهم

          و مردگان را به امر خدا زنده کنم

          و به شما از غیب خبر دهم

          که در خانه ها تان چه می خورید و چه ذخیره می کنید

          این معجزات برای شما حجت و نشانۀ حقانیت من است

          اگر اهل ایمان به خدا هستید.