117- مجالست تن و روح

احوال آدمی همچنان است که پر فرشته را آورده اند و بر دم خری بسته اند تا باشد که آن خر از پرتو و صحبت فرشته، فرشته گردد. زیرا که ممکن است که او همرنگ فرشته گردد.

                 از خرد پر داشت عیسی، برفلک پرید او        گر خرش را نیم پری بودی، نماندی در خری.

و چه عجب است که [خر] آدمی شود.

خدا قادر است بر همه چیزها. آخر این طفل که اول می زاید (اول که زاده میشود) از خر بد ترست، دست در نجاست می کند و به دهان می برد تا بلیسد، مادر او را می زند و منع می کند. خر را باری نوعی تمیز هست، وقتی که بول می کند پایها را باز می کند تا بول برو نچکد. چون آن طفل را که از خر بد ترست حق تعالی آدمی تواند کردن، خر را اگر آدمی کند چه عجب؛ پیش خدا هیچ چیز عجیب نیست.

شرح

احوال آدمی همچنان است: مولانا این مضمون را در مثنوی اینگونه آورده است

                           ترك عیسی كرده، خر پرورده ای         لاجرم چون خر، برون پرده ای

                         طالع عیسی است علم و معرفت         طالع خر نیست، ای تو خر صفت

                                   نالۀ خر بشنوی رحم آیدت         پس ندانی، خر خری فرمایدت

                          رحم بر عیسی كن و ،بر خر مكن         طبع را بر عقل خود سرور مكن

                                   طبع را هِل، تا بگرید زار زار         تو از او بستان و، وام جان گزار

                               سالها خربنده بودی، بس بود         زانكه خربنده ز خر واپس بود

                         ز "اخروُهنّ"، مرادش نفس توست         كاو به آخر باید و، عقلت نخست

                    هم مزاج خر شدست، این عقل پست        فكرش اینكه، چون علف آرد بدست؟

                              آن خر عیسی، مزاج دل گرفت        در مقام عاقلان منزل گرفت

                          زانكه غالب، عقل بود و خر ضعیف        از سوار زفت گردد، خر نحیف

                            و ز ضعیفی ِ عقل تو، ای خر بها        این خر پژمرده گشتست اژدها        

                                                                                                                  (مثنوی)

زفت (قوی جثه)