101- در مزمت تواضع زیادی

مرا در گرمابه افتاد که شیخ صلاح الدین را تواضعی زیادتی می کردم. و شیخ صلاح الدین تواضعی بسیار می کرد، در مقابله آن تواضع شکایت کردم، در دل آمد که تواضع را از حد می بری. تواضع بتدریج به اول دستش بمالی بعد از آن پای، اندک اندک بجایی برسانی که آن ظاهر نشود و ننماید واو خو کرده بود. لاجرم نبایدش در زحمت افتادن و عوض خدمت، خدمت کردن، چون بتدریج او را خوگر آن تواضع کرده باشی.

دوستی را چنین، و دشمنی را چنین باید کردن اندک اندک بتدریج. مثلا دشمنی را اول اندک اندک نصیحت بدهی اگر نشنود آنگه وی را بزنی،اگر نشنود وی را از خود دور کنی در قرآن می فرماید: فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ  وَاضْرِبُوهُنَّ (نخست آنها را موعظه کنید اگر مطیع نشدند از خوابگاه آنها دوری گزینید، باز مطیع نشدند آنها را ترک کنید - نساء – 34).

شرح

- چون بتدریج او را خوگر آن تواضع کرده باشی: مضرت تعظیم خلق در مثنوی اینگونه بیان شده است:

                       تن قفس شكل است، زان شد خار جان        در فریب داخلان و خارجان

                                        اینش گوید من شوم هم راز تو        و آنش گوید نی منم انباز تو

                                  اینش گوید نیست چون تو در وجود        در کمال و فضل و در احسان و جود

                                    آنش گوید: هر دو عالم آن توست        جمله جانهامان طفیل جان توست

                                        آنش خواند گاه عیش و خرمی         اینش گوید گاه نوش و مرهمی

                               او چو بیند خلق را سر مست خویش         از تكبر میرود از دست خویش

                                             او نداند كه هزاران را چو او         دیو افكند ست اندر آب جو

                      لطف و سالوس جهان خوش لقمه ای است         كمترش خور كان پر آتش لقمه ای است

                                         آتشش پنهان و ذوقش آشكار         دود او ظاهر شود پایان كار

                                        تو مگو آن مدح را من كی خرم         از طمع می گوید او پی می برم

انباز (یار، شریک)  - سالوس ( چرب زبان، فریبکار)

- فَعِظُوهُنَّ ...: بخشی از آیۀ 34 سورۀ نساء که کل آیه بدین مضمون است:

          مردان را بر زنان تسلط و حق نگهبانی است

         به واسطۀ آن برتری که خدا بعضی را بر بعضی مقرر داشته

         وهم بواسطۀ آنکه مردان از مال خود باید به زنان نفقه دهند.

         پس زنان شایسته و مطیع، آنهایند که در غیاب مردان حافظ حقوق شوهران باشند

         و آنچه را که خدا به حفظ آن امر فرموده نگه دارند.   

         و زنانی که از مخالفت و نافرمانی آنان بیمناکید،

         باید نخست آنها را موعظه کنید اگر مطیع نشدند از خوابگاه آنها دوری گزینید،

         باز مطیع نشدند آنها را ترک کنید؛

         چنانچه اطاعت کردند دیگر بر آنها حق هیچ گونه ستم ندارید

         که همانا خدا بزرگوار و عظیم الشأن است.